Tôi đặt chân đến Úc vào một buổi chiều mùa thu năm 1976. Khi ấy, Sydney còn thưa thớt người Việt, những khu chợ Việt nhỏ bé như Cabramatta hay Bankstown vẫn chưa hình thành. Năm mươi năm trôi qua, tôi đã chứng kiến đất nước này lớn lên, giàu có hơn, văn minh hơn, và cũng nhân ái hơn.
Vậy mà một ngày nọ, khi đang xem đài truyền hình SBS, tôi nghe lời kêu gọi gây quỹ của Hội Smith Family, Salvation Army: “1 trong 6 trẻ em Úc đang sống trong nghèo khó.”
Tôi giật mình. Năm mươi năm sống ở đây, tôi chưa từng thấy cảnh nghèo như ở quê nhà. Trẻ em Úc vẫn đi học đầy đủ, có áo ấm, có bữa ăn trưa, có công viên để chơi. Vậy con số ấy từ đâu ra? Có thật không? Hay chỉ là cách
nói để kêu gọi lòng trắc ẩn mà gây quỹ?
Tò mò, tôi bắt đầu tìm hiểu.
- Con số “1 trong 6 trẻ em nghèo” đến từ đâu?
Theo báo cáo Poverty in Australia 2025 của ACOSS (Australian Council of Social Service), được công bố nhân
Tuần Lễ Chống Nghèo đói, khoảng 757,000 trẻ em Úc (15.6%) sống dưới chuẩn nghèo, tức xấp xỉ 1 trong 6 trẻ em.
Con số này không phải do Smith Family, Salvation Army tự đưa ra, mà dựa trên chuẩn nghèo tương đối - một phương pháp được các tổ chức nghiên cứu và chính phủ sử dụng rộng rãi.
- Vậy “nghèo” ở Úc được định nghĩa thế nào?
Điều thú vị là: Úc không có định nghĩa chính thức duy nhất về nghèo. Điều này được xác nhận trong báo cáo của Parliament of Australia:
“Australia does not have a single definition of poverty… no official, nationally agreed definition.”
Theo ACOSS & UNSW, chuẩn nghèo được tính dựa trên tỷ lệ phần trăm thu nhập trung vị, sau khi trừ chi phí nhà ở.
- Gia đình như thế nào thì bị xem là nghèo?
Theo báo cáo Justice and Peace Office dựa trên dữ liệu ACOSS 2022:
• Chuẩn nghèo 50% median income cho một người lớn độc thân: $489/tuần.
• Cho một cặp vợ chồng có 2 con: $1,027/tuần.
Nếu thu nhập sau khi trừ chi phí nhà ở thấp hơn mức này, gia đình được xem là sống trong nghèo tương đối
- Tỷ lệ nghèo theo tiểu bang và vùng lãnh thổ
Dữ liệu chi tiết theo từng tiểu bang được thể hiện trong Data Map – Poverty and Inequality của ACOSS/ UNSW.5
Nhìn chung:
• Tasmania, South Australia thường có tỷ lệ nghèo cao nhất.
• ACT có tỷ lệ thấp nhất.
• NSW và Victoria ở mức trung bình nhưng có sự chênh lệch lớn giữa thành thị và vùng xa.
- Có khác biệt giữa người sinh tại Úc và di dân không?
Theo dữ liệu “Rate of poverty by country of birth” trong bộ dữ liệu Poverty & Inequality:
• Người sinh ngoài nước Úc có tỷ lệ nghèo cao hơn đáng kể so với người sinh tại Úc.
Điều này phù hợp với các nghiên cứu về “migrant disadvantage”: rào cản ngôn ngữ, bằng cấp không được công nhận, và khó khăn trong việc tìm việc làm ổn định.
- Ảnh hưởng bởi học vấn, thu nhập của cha mẹ
Theo AIHW – Australia’s Children, trong các hộ gia đình thu nhập thấp:
• Thu nhập khả dụng trung bình chỉ $558/tuần.
• 11% hộ gia đình có trẻ em là “jobless families” – không có ai có việc làm.
Các nghiên cứu của ABS và các viện kinh tế cho thấy:
• Cha mẹ có trình độ học vấn thấp có khả năng rơi vào nhóm thu nhập thấp cao hơn.
• Trẻ em trong gia đình jobless có nguy cơ nghèo cao nhất.
- “Những đứa trẻ tôi không nhìn thấy”
Tôi vẫn nhớ những ngày đầu mới sang Úc. Tôi làm việc hãng xưởng tư nhân, rồi chuyển công chức. Dù vất vả, tôi luôn cảm thấy Úc là miền đất hứa – nơi mà chỉ cần chăm chỉ, ai cũng có thể sống ổn.
Vậy nên khi nghe “1 trong 6 trẻ em Úc nghèo”, tôi thấy khó tin. Tôi tự hỏi: “Nghèo ở Úc là nghèo kiểu gì? Có phải
là không có cơm ăn áo mặc như ở Việt Nam ngày xưa không?”
Tôi bắt đầu để ý hơn. Ở trường học của con cháu tôi, tôi thấy những đứa trẻ vẫn mặc đồng phục sạch sẽ, vẫn
có hộp cơm trưa. Ở công viên, chúng vẫn chạy nhảy, cười đùa.
Nhưng rồi tôi nhận ra: nghèo ở Úc không phải là nghèo nhìn thấy bằng mắt. Nó là những hóa đơn điện chưa trả. Là bữa tối chỉ có mì gói vì mẹ phải dành tiền mua thuốc. Là đứa trẻ không dám mời bạn đến nhà vì nhà quá chật, quá lạnh, hay quá bừa bộn. Là chiếc áo khoác cũ mặc suốt ba mùa đông. Là việc không dám tham gia chuyến đi dã ngoại của trường vì phí đóng góp quá cao.
Tôi nhận ra mình đã quá quen với hình ảnh bề mặt của nước Úc – sạch sẽ, trật tự, đầy đủ – đến mức quên rằng
nghèo đói ở đây không phải là cái nghèo phơi bày ngoài đường. Nó nằm sau những cánh cửa đóng kín, trong
những căn nhà mà người ngoài không bao giờ bước vào.
Tôi bắt đầu để ý. Và tôi thấy: Bất bình đẳng không nằm ở những gì ta nhìn thấy, mà ở những gì ta không muốn
nhìn.
Ở trường học, những đứa trẻ vẫn mặc đồng phục giống nhau. Nhưng tôi để ý: có những đứa trẻ luôn mặc chiếc
áo cũ, sờn vai, hơi ngả màu. Ở sân chơi, chúng vẫn cười đùa. Nhưng có đứa luôn đứng bên lề, không tham gia
chuyến dã ngoại vì “mẹ quên đóng tiền”.
Tôi từng nghĩ đó chỉ là chuyện nhỏ. Nhưng khi đọc báo cáo của ACOSS, tôi thấy: 757,000 trẻ em Úc sống dưới
chuẩn nghèo. Không phải vài trăm, vài ngàn. Mà là hơn ba phần tư triệu. Và nghèo ở Úc không phải là không có cơm ăn. Nó là thiếu cơ hội, thiếu an toàn, thiếu sự chăm sóc đúng nghĩa.
Người lớn – những người đáng lẽ phải bảo vệ trẻ em - đôi khi lại là nguyên nhân của sự thiếu thốn. Tôi không nói về những người cha mẹ lười biếng. Tôi nói về những người lớn bị mắc kẹt trong vòng xoáy của nghèo đói:
• thất nghiệp kéo dài,• nghiện rượu,
• mê bài bạc
• trầm cảm,
• bạo lực gia đình,
• thiếu kỹ năng tài chính,
• hoặc đơn giản là kiệt sức vì cuộc sống.
Nhưng dù lý do là gì, trẻ em vẫn là người chịu hậu quả. Tôi từng gặp một cậu bé Việt ở Cabramatta. Mẹ cậu làm hai công việc, cha thì bỏ đi. Cậu bé nói với tôi: “Cháu không dám xin mẹ tiền đi học thêm. Mẹ mệt lắm rồi.”
Câu nói ấy khiến tôi nghẹn lại. Không phải vì cậu thiếu tiền, mà vì cậu thiếu một người lớn có đủ thời gian và sức lực để chăm sóc mình.
Tôi nhớ một lần đi siêu thị Coles, tôi thấy một bé gái đứng cạnh mẹ ở quầy tính tiền. Khi món đồ chơi nhỏ được tính giá, người mẹ khẽ lắc đầu. Bé gái im lặng đặt món đồ xuống, không khóc, không mè nheo.
Cái im lặng ấy làm tôi nhói lòng. Tôi lại nhớ đến những con số mình đọc được:
• 757,000 trẻ em Úc sống dưới chuẩn nghèo.
• 24% hộ gia đình có trẻ em thuộc nhóm thu nhập thấp.
• 11% gia đình có trẻ em không có ai đi làm.
Những con số ấy không phải là chuyện xa vời. Chúng là những câu chuyện nhỏ bé, âm thầm, diễn ra ngay bên
cạnh tôi.
Tôi nghĩ về cộng đồng người Việt. Chúng ta hầu như đến đây với hai bàn tay trắng, nhưng nhờ chăm chỉ, nhiều
người đã vươn lên.
Nhưng không phải ai cũng may mắn. Có những gia đình Việt vẫn sống trong nhà thuê chật chội, làm việc lương
thấp, không có bằng cấp Úc. Con cái họ cũng nằm trong những con số thống kê kia.
Tôi nghĩ về những đứa trẻ Úc – dù là con của người bản xứ hay di dân – đang lớn lên trong một đất nước giàu có
nhưng vẫn thiếu thốn theo cách riêng của nó.
Thiếu sự ổn định. Thiếu cơ hội. Thiếu cảm giác an toàn. Và tôi hiểu rằng: Nghèo ở Úc không phải là cái nghèo của bụng đói, mà là cái nghèo của sự bất bình đẳng âm thầm.
Nó không làm ta thấy ngay, nhưng nó để lại dấu vết trong cả cuộc đời một đứa trẻ:
• kết quả học tập thấp hơn,
• sức khỏe tinh thần kém hơn,
• cơ hội nghề nghiệp hạn chế hơn.
Tôi nhớ lại tuổi thơ mình ở Việt Nam – nghèo vật chất nhưng giàu tình thương. Còn những đứa trẻ nghèo ở Úc,
đôi khi chúng nghèo trong im lặng, nghèo trong những căn nhà đóng kín cửa, nghèo trong những bữa ăn thiếu
dinh dưỡng nhưng không ai biết.
Năm mươi năm sống ở Úc, tôi đã học được rằng: Một xã hội văn minh không phải là xã hội không có nghèo đói,
mà là xã hội không để ai bị bỏ lại phía sau.
Và có lẽ, chính vì vậy mà những tổ chức như Smith Family, Salvation Army vẫn tiếp tục lên tiếng. Không phải để làm chúng ta sợ hãi, mà để nhắc chúng ta nhớ rằng: Đằng sau những con số là những đứa trẻ – những đứa trẻ mà chúng ta không nhìn thấy.
R. N. (viết riêng cho Dân Việt News)
Nguồn tham khảo:
1 Australian children increasingly affected by poverty (cfecfw.org.au)
2 Parliament of Australia
3 Proverty and Inequality
4 justiceandpeace.org.au
5 Australian Institute of Health and Welfare
