Ở nhiều gia đình, hình ảnh người cha thường gắn với hai chữ “mạnh mẽ”. Cha phải gánh vác, phải biết sửa chữa, phải xử lý mọi sự cố, phải là điểm tựa không bao giờ lung lay. Cha mệt cũng được, nhưng đừng nói. Cha buồn cũng được, nhưng đừng khóc. Cha sợ cũng được, nhưng đừng để ai biết. Cha thất bại cũng được, nhưng sáng hôm sau vẫn phải bình thản như chưa từng có chuyện gì xảy ra. Nhiều người đàn ông đã sống cả đời với câu thần chú: “Mình phải chịu được.”
Nhưng nếu cha là người chăm sóc cả gia đình, vậy ai chăm sóc người chăm sóc ấy?
Người cha không phải là cột bê tông
Truyền thống từng dạy đàn ông rằng giá trị nằm ở khả năng gánh vác: có việc thì làm, có khó khăn thì chịu, có tiền thì đưa về nhà. Nhưng xã hội đã thay đổi. Ngày nay, một người cha được đánh giá không chỉ bằng thu nhập mà bằng sự hiện diện cảm xúc: biết lắng nghe, chơi với con, chia sẻ việc nhà, cùng vợ giải quyết vấn đề.
UNICEF nhấn mạnh rằng sự tham gia nuôi dưỡng của người cha liên hệ với nhiều kết quả tích cực ở trẻ: nhận thức, ngôn ngữ, kỹ năng xã hội, sự tự tin. Điều quan trọng không phải chỉ là “có mặt”, mà là chất lượng tương tác.
Một người cha tốt không phải là người không bao giờ ngã. Ông có thể nói: “Hôm nay ba hơi mệt.” Có thể nhờ vợ giúp. Có thể thừa nhận với con rằng mình chưa biết câu trả lời. Và đôi khi, ông có thể nói: “Ba đang buồn.” Đó không phải sự sụp đổ của hình ảnh người cha, mà là lúc hình ảnh ấy trở nên thật hơn.
Một người cha cũng có quyền mệt
Nhiều người đàn ông bước vào tuổi trung niên với danh sách trách nhiệm dài như một cuốn sổ: tiền nhà, tiền học, xe phải sửa, cha mẹ già cần chăm sóc, con cái đang tuổi lớn, công việc bấp bênh. Có những ngày họ ngồi trong xe trước cửa nhà, chỉ cần năm phút để “làm lại hệ điều hành”.
Nhưng xã hội thường không cho họ năm phút ấy: “Đàn ông mà!”, “Có gì đâu mà buồn!”, “Phải mạnh mẽ lên chứ!”. Những câu nói tưởng động viên lại vô tình khóa chặt cánh cửa cảm xúc của đàn ông.
WHO khu vực châu Âu chỉ ra rằng các chuẩn mực nam tính như đề cao tự lực, khó biểu đạt cảm xúc, nhu cầu kiểm soát có thể khiến đàn ông ít tìm kiếm sự giúp đỡ khi gặp vấn đề tâm lý. Cảm xúc bị dồn nén không biến mất; nó có thể thành cáu gắt, mất ngủ, uống rượu nhiều, làm việc quá mức, thu mình, lạnh nhạt với gia đình.
Có những người cha không khóc, nhưng con vẫn nhìn thấy
Trẻ có thể không hiểu “stress”, nhưng hiểu khuôn mặt của cha. Nó biết tiếng đặt chìa khóa xuống bàn nặng hơn, biết cha ăn ít hơn, biết câu “Không có gì” đôi khi nghĩa là “Có rất nhiều thứ”.
Một nghiên cứu tại Australia cho thấy khoảng 9% người cha có mức căng thẳng đáng kể ở mỗi giai đoạn khảo sát, và một bộ phận kéo dài qua nhiều năm đầu đời của con. Sức khỏe tâm thần của cha ảnh hưởng trực tiếp đến cách ông nói chuyện với con, cư xử với vợ và cảm giác an toàn của cả gia đình.
Một nghiên cứu khác trên hơn 2.600 người cha Australia cho thấy nhóm có căng thẳng kéo dài thường ít ấm áp hơn, kém nhất quán hơn và thù địch hơn. Không phải vì họ không yêu con, mà vì người kiệt sức khó trao thứ mình đang thiếu.
Người cha có được phép yếu đuối không?
Có. Nhưng yếu đuối không phải trốn tránh trách nhiệm, không phải đẩy khó khăn cho vợ, không phải tức giận rồi bắt cả nhà chịu đựng. Một người cha có trách nhiệm vẫn phải chịu trách nhiệm, nhưng không phải chịu đựng một mình.
Cha có thể nói: “Ba đang gặp khó khăn, nhưng ba sẽ tìm cách.” Có thể thừa nhận với vợ: “Anh đang áp lực quá, mình cùng bàn nhé.” Có thể tìm đến bác sĩ, chuyên gia tâm lý, bạn bè hoặc nhóm hỗ trợ khi thấy mình không còn tự xoay xở được. Đó không phải đầu hàng, mà là bảo dưỡng chính mình.
Chiếc xe còn phải bảo dưỡng, máy lạnh phải vệ sinh, điện thoại phải sạc pin. Tại sao người cha lại phải chạy cả đời mà không được nghỉ?
Một nghiên cứu năm 2025 cho thấy sự hỗ trợ xã hội có vai trò đáng kể đối với triệu chứng trầm cảm và áp lực nuôi dạy con; sự hỗ trợ từ gia đình, bạn bè và người bạn đời quan trọng với sức khỏe của cha và cả gia đình.
Đôi khi, thứ người cha cần chỉ là một câu hỏi: “Anh có ổn thật không?” Và một người đủ kiên nhẫn để nghe câu trả lời.
Một người cha biết khóc có thể đang dạy con một bài học đẹp
Chúng ta thường sợ trẻ nhìn thấy cha khóc vì nghĩ cha sẽ mất uy. Nhưng điều quan trọng không phải cha có khóc hay không, mà là cha làm gì sau đó.
Nếu cha nói: “Ba buồn vì chuyện này. Ba cần thời gian. Nhưng ba sẽ cố gắng giải quyết”, đứa trẻ học được rằng cảm xúc không đáng xấu hổ, đàn ông cũng có cảm xúc, và mạnh mẽ không phải là không bao giờ khóc mà là đối diện với điều khiến mình muốn khóc.
Ai chăm sóc người chăm sóc gia đình?
Gia đình có lẽ cần thay đổi câu hỏi: Không chỉ “Cha đã làm gì cho gia đình?”, mà còn “Cha có ổn không?”
Đừng chỉ nhìn vào tiền lương; hãy nhìn vào đôi mắt. Đừng chỉ hỏi công việc; hãy hỏi giấc ngủ. Đừng chỉ cảm ơn vì hóa đơn được thanh toán; hãy cảm ơn những buổi tối cha lắng nghe con, những ngày cha mệt nhưng vẫn hiện diện.
Một gia đình trưởng thành không phải nơi một người luôn mạnh để người khác được yếu, mà là nơi mọi người có thể thay nhau mạnh, thay nhau yếu và cùng đứng dậy.
Cha cũng là một con người: có ngày vui, ngày buồn, có lúc biết hết mọi chuyện và có lúc không biết gì, có thể che chở nhưng cũng cần được che chở.
Đã đến lúc trả lại cho cha một quyền giản dị: quyền được làm một con người trước khi phải làm một người hùng.
Một người cha tốt không phải là người chưa từng yếu đuối, mà là người biết yêu thương, biết chịu trách nhiệm, biết đứng lên sau những lần ngã và đủ can đảm để nói: “Lúc này, ba cần một chút giúp đỡ.”
Cây cổ thụ cũng có ngày gặp bão. Điều làm nó vững không phải vì nó chưa từng rung chuyển, mà vì sau cơn bão, nó cố bén rễ sâu hơn để tiếp tục che bóng cho những người mình yêu thương.
R. N. (viết riêng cho Dân Việt News)
